Saçınızı tararken kırılan bir tel de saç derisinden dökülen bir tel de aynı fırçada kalabilir. Ancak bu iki durum farklı nedenlere dayanır. Kırılma, saç telinin zamanla nasıl yıprandığıyla ilgilidir. Dökülme ise saç folikülü ve büyüme döngüsüyle ilişkilidir. Bu ayrım, kolajenin saçları güçlendirdiğine dair bazı iddiaların neden araştırma sonuçlarının gösterdiğinden daha ikna edici görünebildiğini anlamaya yardımcı olur.
Kolajen, cildin yapısında bulunan ve saç foliküllerini çevreleyen dokuda belirli işlevler üstlenen bir proteindir. Keratin ise saç telinin büyük bölümünü oluşturur ve tele dayanıklılık kazandırır. Ağızdan alınan kolajen takviyeleri ile hidrolize kolajen içeren şampuanlar farklı şekillerde etki gösterir. Bu nedenle olası faydaları değerlendirirken saç derisine, saçın büyümesine veya mevcut saç tellerinin durumuna mı odaklandığınızı göz önünde bulundurmak gerekir.
Kolajen ve keratin saç yapısına nasıl katkıda bulunur?
Saç teli, folikülün derinindeki saç soğanında oluşmaya başlar. Buradaki hücreler bölünür ve yukarı doğru ilerlerken olgunlaşarak saç telini oluşturur. Tel, saç derisinin yüzeyine çıktığında keratinleşmiş hücrelerden oluşur. Dışta kütikül, onun altında telin büyük bölümünü oluşturan korteks ve bazı saç tellerinin merkezinde medulla adı verilen bir öz tabakası bulunur.
Korteks, keratinle ilişkili proteinlerin bir arada tuttuğu keratin lifi demetleri içerir. Bu yapı, saç telinin çekilmeye, bükülmeye ve günlük bakım sırasında oluşan mekanik zorlanmaya dayanmasına yardımcı olur. Kütikülde üst üste dizilen hücreler korteksi korur. Bu katmanlar aşındıkça saç daha pürüzlü hâle gelebilir, daha kolay dolaşabilir ve kırılmaya daha yatkın olabilir.
Kolajen, saç folikülünün yer aldığı cildin yapısına katkıda bulunur. Bazı kolajen türleri, folikül hücreleriyle çevre dokunun temas ettiği bölgede özel görevler üstlenir. Hem kolajen hem de keratin amino asitlerden oluşur. Vücut bu amino asitleri farklı işlevlere uygun protein yapıları hâlinde bir araya getirir. Aynı amino asidin bu iki proteinin yapısında nasıl yer alabildiğini merak ediyorsanız glisin ve saç yapısı rehberimizi okuyabilirsiniz.

Saç derisini ve saç tellerini doğal olarak ne yağlar?
Saç diplerindeki yağlı tabaka, yağ bezlerinin ürettiği bir lipit karışımı olan sebumdan kaynaklanır. Bezler sebumu folikülün üst bölümüne salgılar. Sebum buradan saç derisine ve yüzeye çıkan saç teline yayılabilir. Yeni saç telinin oluştuğu saç soğanı ise cildin daha derininde yer alır. Ağızdan kolajen almanın bu yağlı tabakayı beslediğini veya saç derisinin ürettiği sebum miktarını düzenlediğini gösteren yerleşik bir kanıt yoktur.
Saç telinin de kendine ait bir lipit tabakası vardır. Bu tabakanın başlıca bileşenlerinden biri, kütikül yüzeyine kimyasal olarak bağlı 18-MEA adlı yağ asididir. Saç yüzeyinin suyu itmesine yardımcı olur ve teller birbirinin üzerinden kayarken sürtünmeyi azaltır. Saç rengini açma işlemleri ve zamanla oluşan yıpranma bu tabakaya zarar verebilir. Bu durum, saç dipleri yağlıyken uçların neden kuru ve pürüzlü hissedebildiğini kısmen açıklar. Saç diplerine yeni sebum ulaşırken uçlar daha uzun süre yıpranmaya maruz kalır.
Tip XVII kolajen ve saç folikülü hücrelerinin tutunması
Araştırmacılar kolajenin folikül hücrelerinin tutunmasındaki rolünden söz ederken tip XVII kolajeni kastediyor olabilir. Bu protein, bazı hücrelerin altlarındaki ince destek tabakasına tutunmasını sağlayan yapının bir parçasıdır. Tip XVII kolajen, folikülün bulge adı verilen çıkıntı bölgesinde incelenmiştir. Bu bölge, birbirini izleyen saç büyüme döngülerinde folikülün yenilenmesine katkıda bulunan kök hücreleri barındırır.
Folikül içindeki hücrelerin tutunması ile bir saç telinin saç derisinde kalması iki ayrı süreçtir. Tip XVII kolajen üzerine yapılan araştırmalar, foliküldeki kök hücrelerin çevre dokuyla temasını nasıl koruduğunu anlamaya yardımcı olur. Bir kolajen tozunun veya şampuanın saçı kökten güçlendirdiğini söyleyebilmek için o ürünle yapılan ve saç dökülmesini ya da tellerin folikülde kalmasını ölçen insan çalışmalarına ihtiyaç vardır.

Kolajen kuru veya kırılgan saçlara yardımcı olur mu?
Saç dokunulduğunda pürüzlü geliyorsa, mat görünüyorsa veya tarak saçta takılıyorsa genellikle saçın kuru olduğunu söyleriz. Tekrarlanan renk açma işlemleri, yüksek ısı ve sürtünme kütiküle zarar vererek saçın daha zor açılmasına yol açabilir. Fırçayı düğümlerden zorlayarak geçirmek de saç telini daha fazla zorlar. Saç folikülleri normal şekilde saç üretmeye devam etse bile zamanla farklı boylarda kırılmış teller veya çatallaşmış uçlar artabilir.
Hidrolize kolajen, daha küçük parçalara ayrılmış kolajendir. Kozmetik formüllerde saç telini yumuşatan veya telin üzerinde ince bir tabaka oluşturan bir bileşen olarak kullanılabilir. Etkisi, ürünün formülüne ve nasıl kullanıldığına bağlıdır. Saçın daha pürüzsüz hissedilmesi veya daha kolay taranması kozmetik bir faydadır. Saç telinin kopmadan önce daha fazla çekme kuvvetine dayanabilmesi ise ayrı bir ölçüttür. Özellikle bir ürün saçları güçlendirdiğini belirtiyorsa araştırmalarda hangi etkinin ölçüldüğüne bakın.
Saç uçlarınız sürekli dolaşıyorsa önce bakım rutininizde uçları en çok yıpratan adımları gözden geçirin. Şampuandan sonra saç kremi kullanın, düğümleri nazikçe açın ve saç kurutma makinesini veya şekillendiriciyi daha düşük ısıda kullanın. Saç renginizi açtırıyor veya kimyasal düzleştirme yaptırıyorsanız işlemler arasındaki süreyi uzatmak daha fazla yıpranmayı sınırlamaya yardımcı olabilir. Bu adımlar, özellikle kırılma saçın daha uzun süredir yıpranmaya maruz kalan boy ve uçlarında yoğunlaşıyorsa önemlidir.
MD Plus Bio Hair Repair Shampoo bakım rutinine nasıl eklenir?
MD Plus Bio Hair Repair Shampoo, hidrolize kolajen ve hidrolize keratin içeren, durulanarak kullanılan bir şampuandır. Saçınız pürüzlü hissediliyor veya kolayca dolaşıyorsa bu şampuanı temizleme adımında kullanabilir, ardından saç boylarınıza ve uçlarınıza uygun bir saç kremi uygulayabilirsiniz. Şampuandaki kolajen, saç teline bakım sağlamak amacıyla kullanılan kozmetik bir bileşendir.

Saç için ağızdan alınan kolajen ve saça uygulanan kolajen
Toz veya kapsül formundaki kolajen takviyeleri peptit ve amino asit sağlar. Bunlar sindirim sonrasında vücudun farklı dokularda kullanabildiği besin bileşenleri arasına katılır. Saç derisi kendi kolajenini normal hücresel süreçlerle üretir. Kolajen sentezi için C vitamini gerekir. Çeşitli besinlerden oluşan bir beslenme düzeni hem C vitamini hem de vücudun ihtiyaç duyduğu amino asitleri sağlayabilir. Fasulye, mercimek, yumurta ve balık protein kaynakları arasındadır. Biber, turunçgiller ve orman meyveleri ise C vitamini sağlar.
Ağızdan alınan kolajen üzerine yapılan araştırmaların büyük bölümü cilt ve eklem sağlığına odaklanmıştır. İnsanlarda yapılan bazı çalışmalar saç üzerindeki etkileri de incelemiştir. Bu çalışmaların bir kısmında kolajen başka bileşenlerle birlikte değerlendirilmiştir. Plasebo kontrollü 12 haftalık bir çalışmada hidrolize kolajen ve C vitamini birlikte kullanılmış, cilt, saç derisi ve saçla ilgili ölçümler yapılmıştır. Üç ay süren başka bir çalışmada ise saç dökülmesi tedavisine deniz kaynaklı kolajen, amino asitler, demir ve selenyum içeren bir takviye eklenmiştir. Bu çalışmalar kullanılan bileşenlerin birlikte etkisini değerlendirir. Kolajenin tek başına ne kadar katkı sağladığı ve saçın kırılmaya karşı dayanıklılığını anlamlı ölçüde artırıp artırmadığı belirsizdir.
Kolajen türü veya kullanım şekli | Saçla ilişkisi | Araştırmalar ne gösteriyor? |
Saç derisinde doğal olarak bulunan kolajen | Folikülleri çevreleyen cildin yapısına katkıda bulunur | Bağ dokusundaki rolü iyi bilinmektedir |
Saç folikülündeki tip XVII kolajen | Bazı folikül hücrelerinin destek tabakasına tutunmasına yardımcı olur | Foliküldeki kök hücrelerin bulunduğu ortamın korunmasında rol oynar |
Ağızdan alınan kolajen peptitleri | Sindirim yoluyla peptit ve amino asit sağlar | Kolajenin tek başına saçın dayanıklılığını veya yoğunluğunu artırdığına ya da dökülmeyi azalttığına dair doğrudan kanıtlar sınırlıdır |
Saç bakım ürünlerindeki hidrolize kolajen | Saç telini yumuşatabilir veya telin üzerinde ince bir tabaka oluşturabilir | Kozmetik etkisi, ürünün formülünün tamamına bağlıdır |
Ürünleri karşılaştırırken araştırmada tam olarak neyin ölçüldüğüne bakın. Saçın daha pürüzsüz görünmesi, saç teli sayısının artması ve saçın kırılmaya karşı daha dayanıklı hâle gelmesi üç farklı sonuçtur. Birine ilişkin bulgu, diğerleri hakkında sınırlı bilgi verir. Bu ayrım, özellikle ürün etiketinde kolajenin saça faydalarından söz edildiği ancak hangi etkinin ölçüldüğünün belirtilmediği durumlarda önemlidir.
Yaşa bağlı kolajen değişiklikleri saçı nasıl etkileyebilir?
Yaş ilerledikçe ciltteki kolajen değişime uğrar. Araştırmacılar, saç folikülünün içinde de daha özgül bir süreç belirlemiştir. Science dergisinde yayımlanan bir çalışma, farelerde tip XVII kolajenin parçalanmasını foliküldeki kök hücrelerin kaybı ve foliküllerin zamanla küçülmesiyle ilişkilendirmiştir. Araştırmacılar, insanlardan alınan saç derisi örneklerinde de yaşla bağlantılı benzer değişiklikler gözlemlemiştir. Bu bulgular, folikül hücrelerini çevreleyen ortamın yaşla birlikte nasıl değişebildiğini anlamaya yardımcı olur.
Çalışma, foliküllerin içindeki yaşlanma sürecini incelemiştir. Kolajen takviyelerinin tip XVII kolajeni eski düzeyine getirip getiremeyeceği veya saç seyrelmesini tersine çevirip çeviremeyeceği bu çalışmada araştırılmamıştır. Saç ayrım çizgisinin zamanla genişlemesi, bir hastalıktan sonra aniden başlayan dökülme ve renk açma işleminden sonra oluşan kırılma, saçın daha seyrek görünmesine yol açabilir. Her biri farklı olası nedenlere işaret eder.

Sık sorulan sorular
Kolajen kullanmak saçları güçlendirir mi?
İnsanlarda yapılan araştırmalar sınırlıdır. Bazı çalışmalarda kolajen, başka bileşenler içeren takviyelerin bir parçası olarak değerlendirilmiştir. Bu da kolajenin tek başına etkisini belirlemeyi zorlaştırır. Asıl sorun saç tellerinin boy ve uçlardan kırılmasıysa ısıyı, sürtünmeyi ve kimyasal işlemlerin yol açtığı yıpranmayı azaltmak, yaygın kırılma nedenlerine doğrudan müdahale eder.
Kolajen saç dökülmesini durdurur mu veya yeniden saç çıkmasını sağlar mı?
Kolajenin tek başına saç dökülmesini tedavi ettiği gösterilmemiştir. Süregelen dökülme, saç ayrım çizgisinin genişlemesi veya saç çizgisinin gerilemesi farklı nedenlere bağlı olabilir. Uygun tedavi tanıya göre belirlenir.
Saç için deniz kolajeni mi, sığır kolajeni mi daha iyi?
Deniz kaynaklı kolajenin saçı güçlendirmede veya saç büyümesini desteklemede sığır kaynaklı kolajenden daha etkili olduğunu gösteren yeterli doğrudan kanıt yoktur. Deniz kolajeni içeren belirli bir karışımla alınan olumlu sonuç, o formülün çalışma koşullarındaki etkisi hakkında bilgi verir. İki kolajen kaynağının etkisini karşılaştırmak için doğrudan karşılaştırmalı çalışmalara ihtiyaç vardır.
Kolajenli şampuan kuru saç uçlarına iyi gelir mi?
Hidrolize kolajen, şampuanda saç telini yumuşatmaya yardımcı bir bileşen olarak kullanılabilir. Saçın yıkama sonrasında nasıl hissedileceği, ürünün formülünün tamamına bağlıdır. Saç uçlarınız hâlâ pürüzlüyse veya zor açılıyorsa tarama sırasında sürtünmeyi azaltmak için şampuandan sonra saç kremi kullanın.
Kolajen saçta ne kadar sürede etki gösterir?
Ağızdan alınan kolajenin saçları güçlendirmesi veya dökülmeyi azaltması için belirlenmiş bir süre yoktur. Bir çalışmanın 12 hafta sürmesi, araştırmacıların belirli bir formülün etkilerini ne zaman ölçtüğünü gösterir. Saç bakım ürünü, yıkama sonrasında saçın dokunulduğunda nasıl hissedildiğini değiştirebilir. Bu kozmetik etki, foliküldeki saç büyümesinin değişmesinden farklıdır.
Dermatolog, devam eden dökülmeyi, gözle görülür seyrelmeyi veya bölgesel saç kaybını değerlendirerek androgenetik alopesi ya da besin ögesi eksikliği gibi etkenlerin rol oynayıp oynamadığını belirleyebilir.
Kaynaklar
- Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu, The Nutrition Source. Kolajen
- NIH Besin Takviyeleri Ofisi. Sağlık Profesyonelleri İçin C Vitamini Bilgi Formu
- ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi, NCBI Bookshelf. Saç Folikülünün Anatomisi
- ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi, PubMed Central. İnsan Saç Foliküllerinin Biyolojisi ve Genomiği
- ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi, PubMed Central. Saç Bakımının Fizikokimyası ve Saç Kozmetiklerine Genel Bakış
- ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi, PubMed. Saç Folikülü Kök Hücrelerinin Melanosit Kök Hücrelerine İşlevsel Bir Ortam Sağlaması ve Saç Folikülünün Yaşlanması ve COL17A1 Proteolizi
- ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi, PubMed. C Vitamini ile Birlikte Hidrolize Kolajen Çalışması ve Saç Dökülmesi Tedavisine Ek Olarak Kullanılan Deniz Kolajenli Formül Üzerine Çalışma
- Amerikan Dermatoloji Akademisi. Saçın Yıpranması Nasıl Önlenir? ve Saç Dökülmesinde Tanı ve Tedavi